الْفُجَّارَ لَفِي جَحِيمٍ : » « 1 » بىترديد ، نيكوكاران در نعمت سرشارند و تبه‌كاران در آتش . در اين آيه ، دو جملهء خبريه داراى عطف است ، چون تناسب دارد . و آنجا كه هردو جمله ، انشائيه باشد ، مانند سخن خداى متعال : « فَادْعُ وَ اسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ » « 2 » مردم را به سوى خدايت فرا بخوان و همانگونه كه فرمان داده شده‌اى پايدار باش . در اين آيهء شريفه ، « إستقم » بر « ادع » عطف شده و هردو از حيث لفظ و هم از حيث معنى انشاييه است . « 3 » و مانند سخن خداى و الا : « وَ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ لا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً » « 4 » خداوند را ستايش كنيد و چيزى را انباز و شريك او قرار ندهيد . جملهء « و لا تشركوا » بر جملهء « اعبدوا » عطف شده است چون اين دو جمله ، در انشاييه بودن متحدند « 5 » و مطلوب از هردو جمله ، چيزى است كه انسان بايد در برابر آفريننده‌اش ادا كند و او را ويژه آن سازد . به تعبير ديگر : بايد او را ستايش كند و در ستايش او ، چيز ديگرى را شريك نگرداند . و من هذا النوع قول المرحوم شوقى بك : عالجوا الحكمة و استشفوا بها * و انشدوا ما حلّ منها فى السّير فقد وصل بين ثلاث جمل ، تتناسب فى أنّها ممّا يتعلق بأمر الحكمة و بواجب الشّباب فى طلبها و الانتفاع بها . و از همين قلمرو ( جمله‌هاى انشاييهء مرتبط ) است ، سخن شادروان شوقى بك : « عالجوا الحكمة . . . » حكمت را به كار گيريد و دردها را با آن درمان كنيد و آنچه را از حكمت كه در زندگينامه‌ها و سرگذشتها وجود دارد ، پىجويى كنيد . شوقى بك ، سه جمله را به هم پيوند داده است و اين سه جمله ، با هم مرتبط و متناسب است چون همهء آنها وابسته به حكمت است و وظيفهء جوانان است كه آن را بجويند و از آن بهره بگيرند . ضمير « فى طلبها » و « الإنتفاع بها » به « حكمت » بر مىگردد . و مثال المختلفتين قوله تعالى : إِنِّي أُشْهِدُ اللَّهَ وَ اشْهَدُوا أَنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ . أى : انّى أشهد اللّه و أشهدكم فتكون الجملة الثانية فى هذه الآية إنشائية لفظا و لكنّها خبرية فى المعنى .

--> ( 1 ) . انفطار ، 13 و 14 . ( 2 ) . شورى ، 15 . ( 3 ) . وصل وجوبا جايى واقع مىشود كه آن دو جمله نه متحد باشند و نه مختلف ، تفضيل اين سخن به زودى مىرسد . ان شاء اللّه تعالى . ( 4 ) . نساء ، 36 . ( 5 ) . معيار اتحاد دو جمله ، معناست و به اختلاف شكل ظاهرى جمله ، ارجى نهاده نمىشود .